ანტონინ მარტო: და ჩვენ ვიტირეთ

1422

სერიოზული შთაბეჭდილების ქვეშ ვარ ლევან აკინის ფილმის ნახვის შემდგომ. და სრულიად სხვა მიზეზების გამო, ვიდრე ქუჩაში შეკრებილი ადამიანები ორივე ბანაკიდან.  მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანის უფლებების დაცვას ჩემი ცხოვრების დიდი ნაწილი შევალიე, ამ ფილმმა შემძრა სრულიად სხვა მიზეზისა გამო. პირველ რიგში უნდა ვთქვა, რომ მთავარი როლის შემსრულებელი ლევან გელბახიანი და ანა ჯავახიშვილიც ძალიან მომეწონა. ნამდვილად შთამბეჭდავია მათი ნამუშევარი. მე ამ ფილმმა მძიმე განწყობაზე დამაყენა – რამეთუ აჩვენა ჩვენი მდგომარეობის სრული ტრაგიზმი – ჩვენი თაობის და ჩვენი შვილების თაობის ცხოვრების თითქმის სრული ამაოება. და ეს არამარტო სექსუალურ მხარეს ეხება – პირველ რიგში სოციალურ მხარეს და რა თქმა უნდა სულიერ მხარეს. რა გავაკეთეთ ჩვენ და რას ვუტოვებთ ჩვენს შვილებს? როდესაც „დამოუკიდებლობისთვის“ ვიბრძოდით აღმოჩნდა რომ „მერსედეს ბენცი“ და „წარმატება“ გვინდოდა. „წარმატება სხვის ხარჯზე“ – ნუ სხვა ენაზე რომ ვთქვათ – გოთვერნობა – იქცა ჩვენი ცხოვრების სტილად. „მეც მინდა კარგი ცხოვრება“ – მოტტო იყო ჩვენი თაობის – 1980-იანი წლების თაობის – და რას ნიშნავდა „კარგი ცხოვრება“ ვერავინ გაარკვია ხეირიანად. ამ ჩვენს გაუგებრობაში და დაბნეულობაში და „კარგი ცხოვრების“ ძიებაში დავკარგეთ ორიენტირები – და დავკარგეთ ცივილიზაცია. ჩვენ ხომ „კარგი ცხოვრება“ გვინდოდა, რომლის ნაწილიც იყო ჯენის ჯოპლინის მიერ ნახსენები – „მერსედეს ბენცი“. თავისუფლების მაძიებელი სულების მაგივრად ჩვენ ამაზრზენი მატერიალისტები გავხდით. და ჩვენ შვილებს სამართლაანად შევძულდით. ჩვენ საკუთარი თავი შევიყვარეთ – ჩვენს შვილებს სმარტფონები მივაჩეჩეთ – მოვიშორეთ – და რატომ უნდა ვუყვარდეთ ჩვენ მათ? და რატომ ვთხოვთ – ჩვენ ამაზრზრენი მატერიალისტი თაობა ზნეობას – ჩვენი შვილების თაობას?

წარმატებისთვის ბრძოლა – საცეკვაო მოედანზე თუ ცხოვრებაში – სად არის აქ ღმერთი?  ანუ სად არის აქ სიყვარული? –  არსად, მეგობრებო, არსად.  აქ ჩვენ ვხედავთ მარტო კონკრენციას და ფარულ მტრობას  – და ეს ჩვენს შვილებს ჩვენ ვასწავლეთ.  ანუ ჩვენმა თაობამ.  

მთავარი გმირი ჩვენი შვილების თაობაა, რომელიც მატერიალისტი და მორფინისტი მშობლების გარემოცვაში იზრდებიან და რომლებიც სულიერ გამოსავალს ვერსად პოულობენ, გარდა სასოწარკვეთილი უიმედო და ტრაგიკული ცრემლიანი ბარბაცისა. და ეს ბარბაცი, მათი მშობლების – ანუ ჩვენი თაობის გამოწვეულია – იმ თაობის რომელიც 30 წლის წინ თითქოს თავისუფლებისთვის იბრძოდა და თავისი ბიოლოგიური ინსტიქტების მონა გახდა, რომელიც ფულზე ცვლის სინდისს, და უსახო კარიერიზმს ამკვიდრებს – ყოვლად სულიერებისგან დაცლილი ცხოვრების უსახო კარიერიზმს, სადაც უკანასკნელი წერტილი „კარგი ცხოვრება“ და ფულია. იმ თაობის, რომელიც ღმერთის ძიებით მოვიდა 1980-იანი წლების ბოლოს და ღმერთის მაგივრად იპოვა სრული უღმერთობა და უგარყვნილესი ატომური აპოკალიფსო – ოლიგარქების, სექს შოპების, ზიგმუნდ ფროიდის კულტის ეპოქაში.  ამ თაობას, რომელმაც თავისუფლების მაგივრად მატერიალიზმი მოიპოვა – საზიზღარი მატერიალიზმი და ნივთების რესპუბლიკა – ჰყავს დაბნეული და შეშინებული შვილები – რომლებსაც უკვე საერთოდ აღარ აქვთ წარმოდგენა – არსებობს თუ არა ეთიკა, ზნეობა – თავშეკავება – თუ სიყვარული – ემანუელ ლევინასის „სხვა“-ზე ზრუნვა – არა მარტო საკუთარი თავის სიყვარული, რასაც დღევანდელი ნეოლიბერალიზმი ასე გაშმაგებით გვასწავლის, არა მხოლოდ მომხმარებლობა – არამედ სხვისი სიხარულით გახარება. სადაც, კონკურენცია სჭამს სოლიდარობას – სადაც ჩვენ ყოველ 5 წამში უდანაშაულო მშიერ ბავშვებს ვხოცავთ, იმიტომ რომ ამ მატერიალისტურმა სისტემამ იმუშავოს, რომელიც ჩვენ ვერასდროს გაგვბედნიერებს – ჩვენს შვილებს კი უარესად გააუბედურებს.

ჩვენ 30 წლის წინ თავისუფლებისთვის ვიბრძოდით – და 30 წლის შემდეგ მატერიალიზმი მივიღეთ – ამას ეს ფილმი ძალიან კარგად აჩვენებს – და არა დიალექტიკური მატერიალიზმი – არამედ ადამიანების სრული გაპირუტყვება წარმატების დევნაში – სულიერი და ხორციელი გაპირუტყვება.

პიერ პაოლო პაზოლინის ერთ-ერთი უდიდესი შედევრია მისი უკანასკნელი სურათი „სალო ანუ სოდომის 120 დღე“.  ეს ფილმი სწორედ მატერიალისტი ელიტების სულიერ კატასტროფაზეა.  პაზოლინი ამ ფილმში ძალიან კარგად გამოხატავს დღევანდელი მატერიალისტური სამყაროს მთავარ უბედურებას – ეს სამყარო ყველანაირად წაახალისებს მომხმარებლობას – მათს შორის ადამიანების მიერ ერთმანეთის მო-ხმარებას – და სასტიკად კრძალავს სიტყვა „ღმერთის“ ხსენებას.  სიტყვა და საქმე ღმერთი კი სიყვარულია – მაგრამ სიყვარული აკრძალულია, და როგორც კი ვინმეს ეს სიტყვა წამოცდება – მას დაუნდობლად კლავენ. რატომ? იმიტომ რომ მატერიალისტების სამყაროს ყველაზე მეტად ნამდვილი სიყვარულის ეშინია – ეს ხომ ადამიანების მო-ხმარებაში არ ეხმარება ინდუსტრიას და არც პოსტ-ინდუსტრიას. 

ძალიან საინტერესოა, მაგრამ ამ ფილმის ყურებისას ლუკინო ვისკონტის ფილმებიც გამახსენა – თავისი გმირებით. უიმედობა, უსიყვარულობა.  და საშინელი სამუშაო – რესტორანში, სადაც გაგდებენ.  მთავარი გმირის ძმა ძალიან საინტერესო პერსონაჟია – ის მუდამ კანონს არღვევს – მაგრამ ბოლოს მაინც „ღიპიანი სიმამრის გოგოს“ მოიყვანს ცოლად, რომ წყნარად იყოს ცხოვრებაში.  ის მორალურ კომპრომისს უშვებს.  ის მიდის მატერიალიზმის ეშმაკთან გარიგებაზე.  დაახლოებით ამას აკეთებს ბაჩი ვალიშვილის გმირიც, რომელსაც დახმარება სჭირდება დედის მოვლაში. ეს ყველაფერი პრაგმატულია – პრაგმატული გადაწყვეტილებაა. მაგრამ, ადამიანისთვის მთავარი მაინც ემოციაა. ეს ჩვენი დროის ნიშანია. 

სექსუალური ორიენტაციის საკითხი არ მეჩვენა ამ ფილმის მთავარ საკითხად – მიუხედავად იმისა, რომ თითქმის ყველა ამაზე ლაპარაკობდა.  ეს მეორეხარისხოვანი საკითხია.  მთავარი საკითხია ჩვენი მატერიალიზმით პათოლოგიურად დაავადებული საზოგადოება, რომელიც მხოლოდ საკუთარი სიამოვნებისთვის ცხოვრობს – და არა „სხვისი“ სიყვარულისათვის.  და ამ მატერიალიზმის ორგიაში, სადაც „წარმატებას“ ჰქვია მერსედეს ბენცი, ან „პრადო-ტოიოტა“, ან უბრალოდ „დიდი ფარა“, ან კორპორაციის ცე-ე-ო-ობა, რაც შეიძლება მეტი სექსის თანხლებით – ქალებთანაც და კაცებთანაც.  სადაც ადამიანები ყველაფერს კადრულობენ ამ მატერიალიზმის სახელით – სად არის აქ ღმერთი?  და სად არის აქ სიყვარული?  აკინის ფილმში, ისევე როგორც პიერ პაოლოს შედევრში, რომელსაც სალო ჰქვია – სიყვარული აკრძალულია და ღმერთის ხსენებაზე კლავენ.  არა, შეიძლება ასე ექსტრემალურად არა, როგორც იტალიელი გენიოსის სურათში, რომელსაც „სოდომის 120 დღეც“ ჰქვია სხვათაშორის.  მაგრამ, ლევან ბენდელიანის გმირის თვალებში კარგად ჩანს ყველაფერი.  მასში სიყვარულს კლავენ – კლავენ მომხმარებლობით და იმ დამოკიდებულებით, რომლის მიხედვითაც ადამიანი მხოლოდ და მხოლოდ უნდა გამოიყენო საკუთარი სიამოვნებისათვის და მოიხმარო.  ასე იქცევა მისი მოცეკვავე „თანა-გმირი“ – ის აგრძელებს თავის გამომყენებელ ცხოვრებას – ისე, ვითომც არაფერი. 

სად არის აქ სიყვარული?  და აქედან გამომდინარე – სად არის აქ ღმერთი?


ემოციურად მთავრდება მთავარი გმირის ისტორიაც – მისი ერთგული მხოლოდ მისი მეგობარი გოგო დარჩება – ანა ჯავახიშვილის გმირი, რომელიც ყველაფერს გადადებს და მის სიყვარულს – ანუ „სხვა“ ადამიანის სიყვარულს საკუთარისაზე მაღლა დააყენებს.  ჩვენ არ ვიცით ეს სიყვარული ეროტიულია თუ არა – ამას არც აქვს მნიშვნელობა.  ეს სიყვარული ის სიყვარულია, რომლისთვისაც ადამიანი იბადება – ის ემპათიაზეა აგებული და ის არის ჩვენი კომპასიონატა.  ადამიანს ასეთი სიყვარული ავსებს პირველ რიგში და არა 4532 ან ბევრად მეტი ორგაზმი.  დიახ, ადამიანი ჭამს, სვამს, თვრება, და ორგაზმიც აქვს – მაგრამ ის ერთი ჩახუტება მარტოდ დარჩენილი პატარა ბიჭისთვის უდიდესი ბედნიერებაა, იმ მომენტში, როდესაც მთელი სამყარო მის წინააღმდეგაა მომართული.

ფილმის ბოლოს ყველა ტირის – და ყველა ვტირივართ – 30 წლის წინ თავისუფლებისათვის ვიბრძოდით – და გავხდით მონები – როგორც დიდი მიშელ ფუკო ამბობდა „ბიოპოლიტიკის მონები“ – საკუთარი ბიოლოგიური ინსტიქტების მონები – გავხდით მკვლელები, რომლებიც 5 წამში 1 ბავშვს ვკლავთ და რაც მთავარია, გავხდით მომხმარებელი ეგოისტები, რომლებსაც „სხვა“ ადამიანზე ზრუნვას, სიმდიდრის და კარიერის დევნა გვირჩევნია. როგორ ვცდებოდით ჩვენ მაშინ – 30 წლის წინ. და როგორ დაგვიპყრო მატერიალიზმმა და როგორ წაგვართვა მან საკუთარი შვილები.. მარქსი გენიოსი იყო – მაგრამ ერთ რამეში ცდებოდა – მატერიალიზმი არ არის ბედნიერების მომტანი. ამიტომ უნდა მარქსს დაშლა – დეკონსტრუქცია. ეს დეკონსტრუქცია ფროიდსაც სჭირდება. ფროიდიც არ იყო უჭკუო კაცი, მაგრამ მასაც დიდი ფუნდამენტური შეცდომა მოსდიოდა – ლიბიდოს არ მოაქვს ბედნიერება. ბედნიერება „სხვა“ ადამიანზე ზრუნვაა.. და ამ ბედნერებას უკანასკნელ 30 წელიწადში ყოველ დღე უფრო ვშორდებით… ლუკინო ვისკონტის კიდევ ერთი ფილმი მახსენდება ახალგაზრდა ალენ დელონით: „როკო და მისი ძმები“ – რა საოცარი გამომეტყველებით იყურება სულ ახალგაზრდა როკო ფილმის ბოლოს. ასეთივე მეტყველია ამ ფილმის მთავარი გმირის თვალები და მისი მეგობარი გოგოს თვალებიც, როდესაც ამდენ უსამართლობას, უსამართლო სამყაროს და რაც მთავარია მატერიალიზმის ჭაობში ჩამხრჩვალ თაობას გვიყურებენ..